Op de landelijke conferentie Een nieuwe generatie ouderen langer thuis (NGOLT) werd het begrip sociaal pensioen gelanceerd. Bij alle activiteiten op die dag stond de vraag centraal: ‘Hoe wil jij ouder worden?’ Er was aandacht voor de vele kwaliteiten en talenten van ouderen die kunnen zorgen voor een soepele overgang naar pensionering. In een van de inspiratiesessies gingen deelnemers aan de slag om hun eigen talenten te ontdekken.
‘Het is minstens zo belangrijk om je sociaal pensioen op orde te hebben als het financiële deel.’ Dat zei Esther den Breejen, die namens Samen Ouder Worden het begrip sociaal pensioen introduceerde bij het gemêleerde gezelschap van ruim vijftig professionals en gepensioneerden met uiteenlopende achtergronden. ‘Vanaf ongeveer je zestigste moet je echt gaan nadenken over je netwerk en je talenten en vaardigheden; hoe wil jij ouder worden? Veel kennis en ervaring gaat verloren als mensen met vervroegd pensioen gaan of binnen een bedrijf op een zijspoor worden gezet.’ Terwijl deze senioriteit volgens Den Breejen op het werk juist nog heel goed benut kan worden, bijvoorbeeld doordat oudere werknemers een mentorrol krijgen of hun kennis op papier mogen zetten.
Veel voordelen
Hiermee heeft Den Breejen de eerste van drie routes waarlangs sociaal pensioen vorm kan krijgen, aangestipt: via de werkgevers. Een andere route loopt langs maatschappelijke organisaties die met vrijwilligers werken. ‘Zij kunnen beter aansluiten bij de talenten en vaardigheden van zestigplussers, door meer te focussen op hun krachten in plaats van op de beperkingen. Ze kunnen aantrekkelijke flexibele arrangementen samenstellen voor deze leeftijdsgroep, want dit is een groep die ook regelmatig met de camper erop uit trekt’ De derde route staat in deze workshop centraal en dat is die van de (werkende) zestigplussers zelf. Nieuwe participatievormen verkennen, je oriënteren op zinvolle en sociale mogelijkheden en het (her)ontdekken en benutten van je talenten levert veel voordelen op, weet Den Breejen. ‘Hierdoor blijft ook na je pensioen het gevoel van eigenwaarde op peil, kun je talenten en werkplezier meenemen naar de volgende fase en krijg je meer betekenisvolle contacten.’
Zoektocht
Voor de een gaat het benutten van talenten heel vanzelfsprekend, voor de ander is het best een zoektocht. Om die zoektocht bij zichzelf, of bij de mensen met wie ze werken, te vergemakkelijken, gaan de deelnemers in subgroepen aan de slag met vier verschillende werkvormen die uitnodigen om daarover na te denken: brief aan de toekomst, met plezier gezond oud worden, de talentenscan en de vijf vingers van je hand. ‘Bij alle vier geldt dat de deelnemers niet per se makkelijke praters hoeven te zijn, iedereen kan op zijn eigen manier meedoen’, licht Den Breejen toe. ‘En deze vier werkvormen zijn in verschillende contexten te gebruiken, bijvoorbeeld in een buurthuis of een zorg- of andere instelling die mensen wil helpen bij het ontdekken van hun talenten.’
Meer Samen Ouder Worden op NGOLT
Naast deelsessies was Samen Ouder Worden ook op andere manieren actief of de conferentie Een nieuwe generatie ouderen langer thuis (NGOLT). Deelnemers konden tijdens de pauzes een magic photo laten maken waarop zij opschreven hoe zij oud willen worden. Ook had Samen Ouder Worden een eigen reporter rondlopen die de deelnemers naar hun toekomstdromen vroeg. Naast de deelsessie over het sociaal pensioen verzorgde Samen Ouder Worden een masterclass over het starten van een zorgzame gemeenschap.
Brief aan de toekomst
Sonja Wendel is onderzoeker bij Leyden Academy en zij zet een subgroep aan de slag om een brief aan hun toekomstige (gepensioneerde) zelf te schrijven. ‘Het idee is dat je in deze brief vragen beantwoordt als: Wie zou je willen zijn? Welke thema’s vind je belangrijk? Waar en hoe woon je?’ Aan de ene kant kan het schrijven van zo’n brief confronterend zijn omdat je je eigen leven voorstelt zonder de vaste structuur en contacten van het werk. Maar aan de andere kant levert het ook inzichten bij de vraag hoe je in het hier en nu betekenis geeft aan het leven.’
Met plezier gezond oud worden
Programmacoach Gijs Haanschoten begeleidt de subgroep die aan de slag gaat met de methode Met plezier gezond oud worden. ‘Het is een set speelkaarten die op verschillende manieren gebruikt kunnen worden. Het spel gaat over vijf thema’s, die op basis van gesprekken met ouderen zelf zijn geselecteerd: digitaal, het ouder wordende lichaam, voeding, welbevinden en pensioen.’ Op elke kaart staat aan de ene kant een doe-opdracht en aan de andere kant staan interessante wetenswaardigheden. Bijvoorbeeld op het kaartje ‘welbevinden’ staat aan de voorzijde de opdracht om te vertellen over wat je de afgelopen week blij maakte, aan de achterkant staat hoe je je het geluksgevoel kunt trainen.
De talentenscan
De talentenscan is een kaartenset. Esther den Breejen, lid van programmateam, legt uit hoe het werkt: ‘Er zijn zes categorieën met steeds een vraag daaraan gekoppeld. De drie kaartjes met de best passende antwoorden leg je op een rijtje. Bijvoorbeeld bij de categorie ‘kennis en vaardigheden’ is de vraag: waar weet je veel van af?’ Aan de hand van de geselecteerde antwoordkaartjes komt het gesprek op gang. Zo vertelt een van de deelnemers dat ze sinds haar pensionering werkt aan een boekje met historische verhalen over haar buurt. ‘Het schrijven is erg leuk, maar doe ik in m’n eentje. Ik wil wel wat meer gezelschap.’ Misschien kan ze lid worden van een heemkundekring, oppert haar gesprekspartner. De vrouw reageert verrast: ‘Goh, daar heb ik nog nooit aan gedacht.’
Vijf vingers van je hand
De vierde en laatste subgroep gaat aan de slag met Vijf vingers van je hand. In deze methode staat elke vinger symbool voor een deelgebied in je ontwikkeling en je ambities. Petra van Loon, programmamanager van Samen Ouder Worden, begeleidt deze groep en ze start met de uitleg van de duim: ‘Die spreekt voor zich, bij de duim benoem je de dingen waar je goed in bent. De wijsvinger wijst richting de toekomst: wat wil je graag doen, wat wil je graag worden? De middelvinger laat zich ook makkelijk raden. Die gaat over de dingen die je juist niet meer wilt doen. De ringvinger staat voor verbinding: wat vind je heel leuk en wil je altijd blijven doen? De kleine pink tot slot verwijst naar waar je nog in kunt groeien: Wat wil je graag leren? Wat wil je kunnen?’
Diepe gesprekken
Als het tijd wordt voor de plenaire afronding, kost het de begeleiders behoorlijk wat moeite om de geanimeerde gesprekken te onderbreken. ‘Het is bijzonder om te merken dat je door zo’n methodiek binnen een paar minuten tot een diep gesprek komt, met mensen die je helemaal niet kent’, zegt een van de deelnemers. En laat dat nou precies de bedoeling zijn van de vier methoden en deze inspiratiesessie…
