‘Hier krijg je niet meteen een stempel’

Als dertig jaar ervaring in de ouderenzorg één ding geleerd heeft aan Sevilay Luiken-Dalli, dan is het wel dat iedereen altijd iets kan bijdragen. Voorjaar 2024 opende ze, met ondersteuning van Samen Ouder Worden, bij een Almelose voetbalclub een indicatievrije ontmoetingsplek voor ouderen met een migratieachtergrond.

‘We moeten ouderen niet passief maken. Word je niet meer geactiveerd, dan word je een kasplantje.’ Luiken-Dalli zegt waar het op staat, ook tegen de mensen om wie het gaat. Ook als de verwachtingen van ouderen soms anders zijn. Het is misschien cultureel bepaald dat vanuit respect voor de oudere alles wat niet meer zo makkelijk gaat wordt overgenomen. Daar gaat Sevilay niet in mee: ‘Als iemand me vraagt om een glas water te halen en ik weet dat die persoon het prima zelf kan, dan doe ik het niet. Dat kan weerstand opleveren, maar dan leg ik uit dat elke keer dat je opstaat goed is voor de bloedsomloop, en dat in beweging blijven ervoor zorgt dat je achteruitgang voorkomt. Met die uitleg begrijpen mensen dat het doel is om zo lang mogelijk zelfstandig in het eigen huis te kunnen wonen.’

Dagbeleving

In 2018 richtte Luiken-Dalli IMEAN op, om cultuursensitieve dagbesteding te bieden aan Twentse ouderen met een migratieachtergrond. ‘Ik noem dat dagbeleving. In Almelo hebben we sinds 2019 een plek die we helemaal met het thuisgevoel van de jaren zestig en zeventig hebben ingericht. Bruine banken, groene gordijnen. Servies, potten en pannen uit Turkije en andere landen, traditionele pantoffels en andere spullen die ik meebreng van vakanties. Er staat een platenspeler met Arabische en Hollandse muziek uit de tijd. En bij de ingang staat een bord met het woord Welkom in tien talen.’

Geen associatie met zorg

Aan de overkant van de weg van de dagbeleving ligt voetbalvereniging SV DRC. Samen met Samen Ouder Worden, Alzheimer Nederland, de gemeente Almelo en SOMNL opende Luiken-Dalli daar in het voorjaar van 2024 een indicatievrije ontmoetingsplek. ‘Elke keer zag ik het clubgebouw, waar overdag maar weinig gebeurde. Ik heb contact gezocht met het bestuur en zij liepen wel warm voor mijn idee voor een ontmoetingsplek. “Je mag onze ruimte overdag wel gebruiken”, zeiden ze. De ontmoetingsplek is speciaal voor ouderen met een migratieachtergrond en mensen met en zonder dementie zijn er welkom. Het voordeel van de voetbalclub is dat iedereen het kent en dat het laagdrempelig is. Er is geen associatie met zorg: als je daar heengaat krijg je niet meteen een stempel.’

Spinnenweb

De ontmoetingsplek bij de voetbalclub is elke dinsdag en donderdagochtend geopend. Er komen elke keer zes tot acht vrouwen, schetst Luiken-Dalli. ‘In het begin hebben we met de deelnemers het spinnenweb van positieve gezondheid ingevuld. Daar hoort onder andere bij om te kijken naar de punten waar iemand aan zou willen werken; dat verschilt per deelnemer. We hebben met de vrouwen gewerkt aan hun hulpvragen door het echt te gaan doen. Bijvoorbeeld gezonder eten, meer bewegen en reizen met het OV. Er waren vrouwen die dat nog nooit hadden gedaan. We zijn ook samen naar de bibliotheek geweest. Zo konden ze dit soort activiteiten gezamenlijk ervaren en leren. Onderling vinden ze ook steun bij elkaar. Een van de vrouwen helpt iemand anders uit de groep met de Nederlandse taal.’

Begeleiding

De ochtenden op de ontmoetingsplek staan onder begeleiding van een groep vrijwilligers en een professioneel sociaal werker, vertelt Luiken-Dalli: ‘De vrijwilligers vonden we in ons professionele netwerk, via moskeeën, zelforganisaties en een welzijnsorganisatie. Het ging vooral via via en ook door ze direct te benaderen, zonder echt te werven.’ Ze noemt als voorbeeld de grote iftar maaltijd die ze samen met Alzheimer Nederland, SOMNL en Samen Ouder Worden organiseerde. ‘Daar kwamen driehonderd mensen op af, met en zonder dementie. We hebben daar verteld over de ontmoetingsplek en daarna meldden er zich vanzelf nog extra vrijwilligers.’

De textielindustrie

Voor Luiken-Dalli is het belang van specifieke plekken voor ouderen met een migratieachtergrond heel duidelijk: ‘Hoe ouder mensen worden, hoe meer ze teruggaan naar hun roots, naar hun moedertaal, hun jeugd. Komen ze ergens waar ze niets herkennen, dan wachten ze af en houden ze zich afzijdig.’ Mensen die zich niet veilig voelen, raken veel eerder in de weerstand. Ze haalt het voorbeeld aan van een meneer die voor het eerst bij de ontmoetingsplek kwam. ‘Hij zat alleen maar met zijn armen over elkaar en het enige dat hij steeds zei was “nee, nee, nee.” Toen ging ik naast hem zitten en ik vroeg hem waar hij opgegroeid was en waar hij gewerkt had. Hij had in de textielindustrie gewerkt. “O, net als mijn vader”, zei ik.’

Investeren in het begin

Als je iets gemeenschappelijks hebt gevonden, kun je daarna veel makkelijker het gesprek aangaan over andere dingen, ervaart Luiken-Dalli heel vaak. Ook bij deze meneer: ‘Ik vroeg hem naar zijn hobby’s en hij vertelde dat hij van moestuinieren hield, maar dat dat niet meer gaat omdat hij niet meer kan bukken. Daarop stelde ik voor om verhoogde moestuinbakken te kopen. Maar ik heb twee linkerhanden dus ik vroeg hem om hulp. We zijn samen naar de bouwmarkt gegaan en hij verzorgde de bakken met veel plezier. Hij is helemaal losgekomen en begon over van alles te praten. Ook over relaties en andere persoonlijke dingen.’ Dit voorbeeld onderstreept voor Luiken-Dalli niet alleen het belang van specifieke plekken voor ouderen met een migratieachtergrond, maar misschien nog wel meer het belang van investeren in het begin: ‘In onze samenleving moet alles snel en afgepast: een intake doe je in één uur. Maar investeren in het begin levert je veel meer op. Anders blijf je achter de feiten aanhobbelen. Met deze meneer had ik later aan twee woorden genoeg.’

Vertrouw de professional

Het verhaal van de voormalige textielwerker brengt Luiken-Dalli bij nog twee andere punten die ze wil maken. Het eerste heeft te maken met de afstemming tussen het voorliggende veld en de voorzieningen waar een indicatie voor nodig is. Ze doelt daarmee op de beweging om zoveel mogelijk mensen op indicatievrije plekken onder te brengen. ‘Voor veel mensen past een huiskamer of zoiets als onze ontmoetingsplek bij de voetbalclub inderdaad prima. Maar als dat niet – of niet langer – passend blijkt, dan moet de Wmo-consulent de professional daarin vertrouwen. Als iemand achteruitgaat, is een warme overdracht heel belangrijk. Maar het lijkt er soms op dat niemand zich daar verantwoordelijk voor voelt. Dat wordt wat mij betreft aan een professional toebedeeld. Als iemand een of twee keer niet komt opdagen bij de huiskamer, dan móet dat worden opgemerkt en opgevolgd. Want anders kan het zo maar gebeuren dat die persoon uit beeld raakt en snel achteruitgaat.’

Minimaal drie jaar

Met het tweede punt rondt Luiken-Dalli haar verhaal af. Het is in feite een oproep aan financiers: ‘Investeer minimaal drie tot vijf jaar in een project. Als je duurzame veranderingen teweeg wilt brengen, dan is die tijd minimaal nodig. Pas daarna kun je de effecten goed meten. Anders is het zonde van tijd, geld en energie.’