Social return in de praktijk deel 1: in gesprek met Edwin Jong - Social return expert

 

In gesprek met Edwin Jong

Ontwikkeling 1: Social Return steeds serieuzer aangepakt 

Edwin: ‘Social Return groeit. Niet alleen de aandacht ervoor, maar ook de omvang gemeten in euro’s. Als ik kijk naar Deloitte in Nederland, dan besteden we nu ongeveer 2 miljoen euro per jaar aan Social Return. Vijf jaar geleden was dat vijf keer minder. Die ontwikkeling zie ik ook om mij heen. Meer opdrachtgevers nemen het op in hun aanbestedingen. Vaak wordt de inhoud van de Social Return-uitvraag gedreven door lokale uitdagingen en actuele maatschappelijke thema’s. Voor opdrachtgevers is dit een logische manier om daarmee aan de slag te gaan en het via social return bij leveranciers te beleggen. Steeds vaker hebben zij ook een Social Return-coördinator aangesteld – een bewijs dat het thema serieus en professioneler wordt aangepakt.  

Voor de andere kant, de leveranciers, geldt dat ongeveer 40 procent Social Return als een ‘moetje’ ervaart; 60 procent voelt intrinsieke drive en verantwoordelijkheid om maatschappelijke impact te maken. Hoewel er geen onderzoek is gedaan naar deze percentages is dit wat ik uit alle gesprekken met onze opdrachtgevers terugkrijg als een gemiddelde verhouding. Ook al legt de Social Return-verplichting in aanbestedingen ook een zekere druk op, het is tenslotte een verplichting, lijken nog niet alle leveranciers hier hetzelfde mee om te gaan. Interessant in deze context is dat in de Aanbestedingswet is geregeld dat een leverancier die het meeste maatschappelijke rendement realiseert de opdracht gegund moet krijgen. Wie een aanbesteding wil winnen, moet op dit punt dus ook zijn best doen.’  

Social Return groeit. De aandacht én de omvang gemeten in euro’s. 

 

Ontwikkeling 2: ook averechtse effecten 

Edwin: ‘Met de huidige Social Return-percentages van de opdrachtsom die soms zelfs richting de 10 gaan om het hoogst aantal punten te scoren en dus de meeste kans te maken op een opdracht, rijst de vraag of het zo niet zijn doel voorbijschiet. Partijen die maatschappelijk actiever moeten worden om een opdracht gegund te krijgen, zullen zich bij hogere percentages afvragen hoe zij dit op een verantwoorde manier kunnen doen binnen hun reguliere bedrijfsvoering. Zij gaan het dan misschien ook verdisconteren in hun prijzen. Dan krijgt Social Return een averechts effect.’ 

Met percentages die soms richting de 10 gaan, kan Social Return zijn doel voorbijschieten. 

Yvonne: ‘Of bedrijven doen zelfs helemaal niet meer mee aan de aanbesteding omdat ze dit echt als een drempel ervaren. Wij zagen laatst nog een ander effect: een bedrijf dat voorheen medewerkers een brede keuze gaf uit vrijwilligerswerk, heeft dat teruggebracht tot uitsluitend activiteiten die Social Return-waardig zijn. En dat zorgt juist voor minder diversiteit in maatschappelijke impact.’  

 

Ontwikkeling 3: een ruimere invulling van Social Return is wenselijk 

Edwin: ‘De verwachting is dat maatschappelijke inzet als manier om Social Return in te vullen gaat toenemen, in lijn met wat we de afgelopen jaren hebben gezien. Leveranciers faciliteren bijvoorbeeld steeds vaker medewerkersvrijwilligerswerk, omdat dit ook een positief effect heeft op de betrokkenheid van medewerkers én opdrachtgevers maatschappelijke inzet vaker zien als social return waardig.  En ook door nieuwe wet- en regelgeving op het gebied van ESG, denk bijvoorbeeld aan de CSRD, zal die trend zich voortzetten. Sterker nog: de S van Social in ESG blijft nog vaak onderbelicht. Ik verwacht dat met name dat thema hoger op de bestuurlijke agenda’s gaat komen.  

Social Return is primair ontstaan om opdrachtnemers te stimuleren zelf ongezien talent - vaak wordt gesproken over mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Vreselijke terminologie die geen recht doet aan de kwaliteiten van deze mensen - aan te nemen, gerelateerd aan of binnen de opdracht. Het is vaak lastig en soms onmogelijk om die mensen te vinden. Een extra complicerende factor is dat het voor ongezien talent soms financieel niet loont om te gaan werken. Of een organisatie neemt iemand aan voor de duur van de opdracht, die daarna weer op straat komt te staan. Zo raakt die persoon juist verder van huis, maar de leverancier heeft wel aan zijn social return-plicht voldaan. Daarom groeit de behoefte aan een ruimere invulling van Social Return en gelukkig geven steeds meer opdrachtgevers daar gehoor aan.’  

Vrijwilligerswerk is vaak ook Social Return-waardig. 

Yvonne: ‘Vrijwilligerswerk door bedrijven kan ook zeker Social Return-waardig zijn. Dat is nog bij veel bedrijven onbekend. Daar breken wij als Good Busy graag een lans voor. Vrijwilligerswerk leidt tot maatschappelijke participatie – van degene die zich vrijwillig inzet en voor degene voor wie zij zich inzetten. En zo verlaagt het uiteindelijk ook de drempel van arbeidsparticipatie.  

Veel meer bedrijven zouden Social Return kunnen invullen door uren te besteden aan medewerkersvrijwilligerswerk.  Het kost tijd en energie om in samenspraak met een opdrachtgever te bepalen welke activiteiten wel of niet social return waardig zijn. Zeker landelijk is het lastig laveren, omdat er zoveel verschillen zitten tussen wat opdrachtgevers “goed” vinden in relatie tot hun Social Return-beleid.  

 

Ontwikkeling 4: maatschappelijke impact wordt nog te beperkt gemeten 

Yvonne: ‘Voor het inzetten van medewerkersvrijwilligerswerk binnen Social Return zou het enorm helpen als we de maatschappelijke impact kunnen meten en waarderen.  

Edwin vult aan: Daar zijn wel manieren voor, de essentie is dat er geen consensus in de markt is welke methode algemeen aanvaard wordt. 

Yvonne: Op basis van onderzoek en ervaring weten wij dat maatschappelijke participatie de weg vrijmaakt naar arbeidsparticipatie. Maar die kwalitatieve opbrengst van vrijwilligerswerk is niet altijd direct zichtbaar en in cijfers uit te drukken en dat vinden opdrachtgevers lastig. Er zijn bovendien nog meer positieve bijeffecten, die voor langere tijd waarde hebben. Zo zijn medewerkers die vrijwilligerswerk doen via hun werkgever vaak gemotiveerder en meer betrokken in hun reguliere werk.’  

Impact op de langere termijn zouden we anders moeten durven waarderen. 

Edwin: ‘Je kunt als opdrachtnemer 500 uur besteden aan een maatschappelijk initiatief met een marginale impact. Vanuit Social Return wordt dit wel gewaardeerd voor die 500 uur. Je zou ook 200 uur kunnen besteden om van tien ongeziene talenten aan het werk te krijgen. Bijvoorbeeld met specifieke training en/of opleiding, zoals cv en sollicitatietraining of het faciliteren van een externe op maat gemaakte externe opleiding Op de langere termijn zal dat meer impact (duurzaam werk) hebben. Dat zouden we met z’n allen anders moeten durven waarderen. En als we dan toch bezig zijn: er zou ook beter moeten worden gekeken in hoeverre de Social Return-beloftes van opdrachtnemers ook daadwerkelijk worden opgevolgd. Ook daarin valt nog wel wat te winnen. Nu blijft af en toe toch de vraag boven de markt hangen of een partij die een opdracht gegund heeft gekregen, mede door deze beloftes, deze ook daadwerkelijk invult. Uiteindelijk met één doel: samen echt en meer maatschappelijke impact maken.’   

---

Tips van Edwin en Yvonne 

Tip 1: Begin bij de strategie van de organisatie 

Het mooiste is als Social Return wordt ingevuld op een manier die aansluit bij de strategie van de organisatie. Dit geldt zowel voor opdrachtgevers als opdrachtnemers. Kijk naar het DNA van je organisatie en kijk wat daar voor moois gebeurt en of dat Social Return-waardig is. De eigen organisatie is dan de driver, Social Return is dan intrinsiek onderdeel van het grotere geheel. Het krijgt zo een structureel karakter en wint aan impact en geloofwaardigheid.  

Tip 2: Trek Social Return zo breed mogelijk 

Neem bij een uitvraag of aanbesteding alle ‘smaken’ van Social Return expliciet mee. Daarmee wordt het voor opdrachtnemers duidelijk aan welke activiteiten zij kunnen denken om hun Social Return-opdracht in te vullen. 

Geef ook duidelijk aan welke activiteiten zullen worden geaccepteerd, het liefst zo concreet mogelijk, bijvoorbeeld in het aantal te besteden uren. Dat maakt het bovendien makkelijker om gedurende de looptijd van het project te controleren of er aan de gemaakte afspraken wordt voldaan. Nog mooier is het als opdrachtgevers de te verwachten impact durven te waarderen.  

Meer tips vind je in het whitepaper van Good Busy over de kansen van maatschappelijke activiteiten in Social return.

---

Praat en denk met ons mee

Edwin en Yvonne hebben samen ontwikkelingen en uitdagingen rondom Social Return en medewerkersvrijwilligerswerk besproken. Wil je meepraten met ons, heb je een idee of een concreet plan dat je verder wil brengen of wil je meer weten over een onderwerp? Laat het ons weten. Wij komen sowieso graag in contact met opdrachtgevers, opdrachtnemers/leveranciers en maatschappelijke ondernemingen om kennis en ervaringen uit te wisselen. Want samen kunnen we meer bereiken.