Door: Malika Ouacha, Ph. D. (Rotterdam School of Management, Erasmus Universiteit & Zakat Foundation Institute, Lily School of Philanthropy UI, USA)
In mijn onderzoek naar diaspora-filantropie en vrijwilligerswerk word steeds meer duidelijk dat geven veel meer is dan een financiële handeling: het is een spirituele zoektocht naar verbondenheid en betekenis.
De scheidslijn tussen het land van herkomst en het land van verblijf, creëert soms ook een innerlijke scheidslijn. Veel bi-culturele individuen ervaren hoe hun identiteit voortdurend balanceert tussen twee contexten met verschillende waarden, verwachtingen en vormen van erkenning. Diasporische organisaties — stichtingen, netwerken of religieuze gemeenschappen — bieden dan een collectieve plek om die identiteit vorm te geven. Toch blijkt uit mijn onderzoek dat de zoektocht naar een gevoel van thuis-zijn daarmee niet automatisch ophoudt.
In de studie Ouacha, M., Meijs, L. & Biekart, K. (2024) Diasporic Philanthropy and the Sense of Belonging as an Expression of Diasporic Cultural Identity and Inclusion. Voluntas. (https://doi.org/10.1007/s11266-024-00674-3), die gebaseerd is op kwalitatief etnografisch veldwerk en de narratieve methode (met onder meer participerende observatie), stond de volgende vraag centraal: hoe ervaren diasporische filantropen het land waarin zij wonen, en hoe beïnvloedt die ervaring hun gevoel van verbondenheid en hun manier van geven? De resultaten tonen dat deze zoektocht naar verbondenheid leidt tot twee brede profielen van diasporische filantropen.
Inclusieve gevers
De eerste groep, waar dit artikel zich voornamelijk over buigt, bestaat uit ‘inclusieve gevers’ — individuen die hun gevoel van verbondenheid proberen te versterken door bruggen te bouwen. Hun filantropische activiteiten richten zich op het bevorderen van empathie en solidariteit, begrip, samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid tussen de samenleving van herkomst en die van verblijf. Voor hen is geven geld en het doen van vrijwilligerswerk in het land van herkomst een vorm van ervaren inclusie in het land van verblijf. Oftewel: diaspora filantropie en vrijwilligerswerk is een manier om bij te dragen aan een meer rechtvaardige en verbonden wereld.
'Gepolariseerde' gevers
De tweede groep, die centraal staat in het artikel Ouacha, M., Meijs, L. and Biekart, K. (under review); Coping with segregation and racism in cross-border philanthropy : diaspora’s search for a sense of belonging in the country of origin, bestaat uit ‘gepolariserende gevers’. Zij ervaren xenofobie, spanning en vervreemding in het land van verblijf en gebruiken filantropie in het land van herkomst om hun culturele of religieuze identiteit juist te bevestigen en beschermen. Hun geven is niet noodzakelijk negatief, maar wordt gedreven door de behoefte om grenzen te trekken en actief autonomie te ervaren: om “ons” te versterken tegenover “hen”.
Ergens bij horen
Filantropie wordt in dat geval een middel van zelfbehoud en autonomie (agency), van identiteitspolitiek en van culturele continuïteit. Wat beide groepen bindt, is hun geloof, beleving van spiritualiteit en hun zoektocht naar betekenis. Islamitische waarden rond zakat (verplichte liefdadigheid) en sadaqa (vrijwillige gift) vormen vaak de morele basis van hun handelen. Toch gaat het niet enkel om religieuze plicht, maar om iets diepers: het verlangen om ergens bij te horen, erkend te worden en een positieve impact te hebben — zowel hier als daar. Omdat beide plekken van essentieel zijn voor diaspora.
Nooit waardevrij
Diaspora-filantropie laat zo zien dat geven nooit waardevrij is. Achter elke donatie schuilt een verhaal, een identiteit, en een voortdurende dialoog tussen afkomst, verleden en toekomst. Voor veel diaspora en bi-culturele gevers is filantropie niet alleen een vorm van hulp, maar ook van zelfdefinitie en zelfreflectie. In die zin is diaspora-filantropie evenzeer een sociale als een spirituele praktijk: een manier om, te midden van grenzen en verschillen, een eigen plek in de wereld te scheppen. Simpelweg door te geven.